Đất manh

Cờ Đỏ vùng đất chuyên canh lúa, mùa thu hoạch có những cánh đồng vàng mơ chạy xa mút tầm mắt. Ở một góc nhìn khác, người ta mới có thể nhận ra rằng, đa phần nông dân ở đây đã tốn công sức, tiền của... nhiều hơn khi phải góp nhặt từng bao lúa con con thu gom được từ những khoảnh ruộng được chia nhỏ như bàn cờ. Mỗi năm, TP.Cần Thơ có tổng sản lượng lúa hàng hóa hơn một triệu tấn thì một lượng không nhỏ được gom góp từ những thửa đất manh như vậy.

* Làm cho đất nở

Sáu công đất ruộng là tài sản đầu tay mà ba mẹ chia phần cho anh. Theo quy luật chung “người nở chứ đất không nở”, nghĩ vậy nên ba mươi năm qua, vật vã với đồng ruộng lưu giữ tâm huyết của riêng mình, anh buộc đất phải nở thêm. Theo anh, cha mẹ chia đất cho mình, mình chia cho con rồi con lại chia cho cháu... chia riết rồi đất manh hóa thành đất rìa, đất chéo thôi.

Khát khao ruộng cả để có thể cơ giới hóa.

Chính vì suy nghĩ như vậy mà Hai Lực (Lê Văn Lực, nông dân xã Đông Thắng, huyện Cờ Đỏ, TP.Cần Thơ) quyết gắn chặt đời mình với đồng ruộng ngay từ lúc còn trong độ tuổi đi học. Đến lúc tuổi gần năm mươi, giật mình nhìn lại thì hai bàn tay vốn chai sần đã không còn đủ mười móng. Bù lại, tới thời điểm này cộng chung anh đã sở hữu trên 65 công đất có thể trồng được 2 vụ lúa mỗi năm - một phần gia sản mà không có bao nhiêu nông dân vùng này có được.

Nói về hiệu quả trồng lúa, bài toán quy mô canh tác của Hai Lực cũng rặt ri nông dân, anh nói: Nếu nấu một lít gạo thì hai người ăn hết, nhưng nếu nấu bốn lít gạo thì tám người ăn không thể hết. Đây chính là mục tiêu giúp anh giảm chi phí và tăng lợi nhuận sau mỗi năm gieo cấy và nới rộng diện tích. Hồi mới có 6 công đất đầu tiên, anh kể, cực dữ lắm phần vì mình làm ruộng không rành, phần vì có ít đất nên phải tính toán từ đồng lượm được trên miếng ruộng, nuôi thêm heo, gà, vịt... tích cóp để dành với hy vọng “tậu” thêm đất. Vậy rồi, những dự đoán rất nông dân của anh cũng đến lúc phải nghiệm đúng. Nhiều người làm ruộng không hiệu quả quyết định ly nông đã nhượng đất lại cho anh. Đam mê và tận tụy với ruộng đồng nên miếng đất dù diện tích chỉ có 2 công nằm cách nhà cả cây số anh cũng đồng ý nhận chuyển nhượng. Vẫn là những thửa đất manh mún, nhưng nhiều lẻ góp lại thành chẵn. Đến nay mỗi năm Hai Lực phải đem về nhà khoảng 100 tấn lúa.

Mỗi vụ Hai Lực luôn có lúa trăm trong nhà.

Khi giá vàng ngấp nghé ngưỡng 30 triệu đồng mỗi lượng, ai nấy nhấp nhỏm chuyện lỗ, lời... Còn Hai Lực thì cười xòa bởi giá đất luôn được quy ra vàng và hiện tại giá trị chuyển nhượng mỗi công đất ruộng khoảng 3-4 cây vàng tùy vị trí. Anh đoan chắc, mua vàng lỗ - mua thổ lời. Điều này càng được khẳng định khi giá đất cứ mỗi ngày một tăng lên. Ở cái xứ đất manh như vùng này, người có 1 công ruộng cho mướn mỗi năm cũng cầm chắc bỏ túi 2 triệu đồng - chưa tính tiền lời từ giá trị đất tăng thêm, Hai Lực nói.

* Nhiều trăn trở

Diện tích canh tác kha khá như vậy nhưng miếng ruộng lớn nhất cũng chỉ khoảng 9 công đất. Hai Lực ao ước, nếu như dồn được các thửa ruộng về chung một mối liền nhau thì hiệu quả cấy trồng sẽ cao hơn hiện nay.

Anh dẫn chứng, hiện tại với những thửa đất vài ba công như vậy, chỉ riêng công đoạn thu hoạch vẫn phải chọn giải pháp cắt tay là chính vì máy gặt đập không thể hoạt động được trên phạm vi hẹp; rồi chi phí vận chuyển; thất thoát qua nhiều khâu... khó phát huy hiệu quả. Mặc dù thu hoạch bằng máy giá dịch vụ chỉ bằng 2/3 chi phí nhân công nếu thu hoạch thủ công, nhưng nông dân ở vùng đất manh vẫn phải chọn giải pháp thuê lao động tay chân giữa thời cơ giới hóa. Điều kiện canh tác này cũng không thể có được khối lượng lúa lớn trong kỳ thu hoạch đáp ứng được yêu cầu đồng nhất về giống lúa hay chất lượng gạo theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp. Một nghịch lý khác là khi thu hoạch bằng máy liên hợp gặt đập nông dân được lợi đơn mà hại kép. Nếu thu hoạch bằng máy, lái buôn sẽ chê lúa không sạch để rồi hạ giá mua; bên cạnh đó, gốc rạ chết nhiều do máy di chuyển, rơm vương vãi khắp mặt ruộng... vịt chạy đồng lại mua giá rẻ.

Năm cơm bảy cháo cho tới khi làm ra hột lúa rồi, thị trường còn gieo cay, giặm đắng thêm cho nông dân. Hai Lực than phiền: Nếu làm lúa thơm để tăng chất lượng gạo thì phải gánh chịu nhiều nguy cơ sâu bệnh, chi phí cao hơn lúa thường 300.000-400.000 đ/công... nhưng giá bán thường không cao và cũng rất khó bán hơn khi so với các loại lúa thường. Nghĩ cũng buồn khi tất cả các ngành sản xuất khác đều có quyền định đoạt giá bán sản phẩm sao cho có lời, còn nông nghiệp thì phải bán sản phẩm với mức giá đảm bảo cho doanh nghiệp thu mua có lợi.

Với những chính sách về giá cho cả đầu vào lẫn đầu ra như hiện nay đối với nông dân - bất chợt và không ổn định, làm ruộng còn nguy hiểm hơn chơi chứng khoán. Hai Lực cho rằng, nông dân - đặc biệt là những người có ít đất, chỉ có thể khá lên khi họ được đối xử công bằng hơn, nhân văn hơn trong việc phân chia những giá trị tăng thêm qua các hoạt động kinh doanh có xuất phát nguyên liệu từ hột lúa.

Bài, ảnh: KIM NGÂN